Donatus Ars Minor  
Donatus, de partibus orationis ars minor
Partes orationis quot sunt? Octo. Quae? Nomen, pronomen, verbum, adverbium, participium, coniunctio, praepositio, interiectio.
DE NOMINE

Nomen quid est? Pars orationis cum casu corpus aut rem proprie communiterve significans. Nomini quot accidunt? Sex. Quae? Qualitas, comparatio, genus, numerus, figura, casus. Qualitas nominum in quo est? Bipertita est: aut enim unius nomen est et proprium dicitur, aut multorum et appellativum.

Comparationis gradus quot sunt? Tres. Qui? Positivus, ut doctus, comparativus, ut doctior, superlativus, ut doctissimus. Quae nomina comparantur? Appellativa dumtaxat qualitatem aut quantitatem significantia. Comparativus gradus cui casui servit? Ablativo sine praepositione: dicimus enim 'doctior illo'. Superlativus cui? Genetivo tantum plurali: dicimus enim `doctissimus poetarum'.

Genera nominum quot sunt? Quattuor. Quae? Masculinum, ut hic magister, femininum, ut haec Musa, neutrum, ut hoc scamnum, commune, ut hic et haec sacerdos. Est praeterea trium generum, quod omne dicitur, ut hic et haec et hoc felix; est epikoinon, id est promiscuum, ut passer aquila.

Numeri nominum quot sunt? Duo. Qui? Singularis, ut hic magister, pluralis, ut hi magistri.

Figurae nominum quot sunt? Duae. Quae? Simplex, ut decens potens, composita, ut indecens inpotens. Quibus modis nomina componuntur? Quattuor: ex duobus integris, ut suburbanus; ex duobus corruptis, ut efficax municeps; ex integro et corrupto, ut insulsus; ex corrupto et integro, ut nugigerulus; aliquando ex compluribus, ut inexpugnabilis inperterritus.

Casus nominum quot sunt? Sex. Qui? Nominativus, genetivus, dativus, accusativus, vocativus, ablativus. Per hos omnium generum nomina pronomina participia declinantur hoc modo: magister nomen appellativum generis masculini numeri singularis figurae simplicis casus nominativi et vocativi, quod declinabitur sic:

nominativo hic magister
genetivo huius magistri
dativo huic magistro
accusativo hunc magistrum
ablativo ab hoc magistro
vocativus o hic magister
et pluraliter:
nominativo hi magistri
genetivo horum magistrorum
dativo his magistris
accusativo hos magistros
ablativo ab his magistris
vocativus o magistri
Musa nomen appellativum generis feminini numeri singularis figurae simplicis casus nominativi et vocativi, quod declinabitur sic:
nominativo haec Musa
genetivo huius Musae
dativo huic Musae
accusativo hanc Musam
ablativo ab hac Musa
vocativus o Musa
et pluraliter:
nominativo hae Musae
genetivo harum Musarum
dativo his Musis
accusativo has Musas
ablativo ab his Musis
vocativus o Musae
Scamnum nomen appellativum generis neutri numeri singularis figurae simplicis casus nominativi accusativi et vocativi, quod declinabitur sic:
nominativo hoc scamnum
genetivo huius scamni
dativo huic scamno
accusativo hoc scamnum
ablativo ab hoc scamno
vocativus o scamnum
et pluraliter:
nominativo haec scamna
genetivo horum scamnorum
dativo his scamnis
accusativo haec scamna
ablativo ab his scamnis
vocativus o scamna
Sacerdos nomen appellativum generis communis numeri singularis figurae compositae casus nominativi et vocativi, quod declinabitur sic:
nominativo hic et haec sacerdos
genetivo huius sacerdotis
dativo huic sacerdoti
accusativo hunc et hanc sacerdotem
ablativo ab hoc et ab hac sacerdote
vocativus o sacerdos
et pluraliter:
nominativo hi et hae sacerdotes
genetivo horum et harum sacerdotum
dativo his sacerdotibus
accusativo hos et has sacerdotes
ablativo ab his sacerdotibus
vocativus o sacerdotes
Felix nomen appellativum generis omnis numeri singularis figurae simplicis casus nominativi et vocativl, quod declinabitur sic:
nominativo hic et haec et hoc felix
genetivo huius felicis
dativo huic felici
accusativo hunc et hanc felicem et hoc felix
ablativo ab hoc et ab hac et ab hoc felice vel felici
vocativus o felix
et pluraliter:
nominativo hi et hae felices et haec felicia
genetivo horum et harum et horum felicium
dativo his felicibus
accusativo hos et has felices et haec felicia
ablativo ab his felicibus
vocativus o felices et o felicia
Quaecumque nomina ablativo casu singulari a vel o fuerint terminata genetivum pluralem in quid mittunt? In -rum, dativum et ablativum in -is. Quaecumque nomina ablativo casu singulari -e vel -i vel -u fuerint terminata genetivum pluralem in quid mittunt? Si e correpta fuerit, in -um; si producta, in -rum; si i fuerit, in -ium; si u, in -uum geminata u littera. Dativum et ablativum in quid mittunt? In -bus omnia.
 
DE PRONOMINE
redi
Pronomen quid est? Pars orationis, quae pro nomine posita tantundem paene significat personamque interdum recipit.
Pronomini quot accidunt? Sex. Quae? Qualitas genus numerus figura persona casus. Qualitas pronominum in quo est? Bipertita est: aut enim finita sunt pronomina aut infinita. Quae sunt finita? Quae recipiunt personas, ut ego tu ille. Quae sunt infinita? Quae non recipiunt personas, ut quis quae quod.
Genera pronominum quae sunt? Eadem fere quae et nominum: masculinum, ut quis, femininum, ut quae, neutrum, ut quod, commune, ut qualis talis, trium generum, ut ego tu.
Numeri pronominum quot sunt? Duo. Qui? Singularis, ut hic, pluralis, ut hi. Figurae pronominum quot sunt? Duae. Quae? Simplex, ut quis, composita, ut quisquis. Personae pronominum quot sunt? Tres. Quae? Prima, ut ego, seconda, ut tu, tertia, ut ille. Casus item pronominum quot sunt? Sex, quem ad modum et nominum, per quos omnium generum pronomina in flectuntur hoc modo.
Ego pronomen finitum generis omnis numeri singularis figurae simplicis personae primae casus nominativi, quod declinabitur sic:
nominativo ego
genetivo mei vel mis
dativo mihi
accusativo me
ablativo a me
et pluraliter:
nominativo nos
genetivo nostrum vel nostri
dativo nobis
accusativo nos
ablativo a nobis
Personae secondae generis omnis numen singularis:
nominativo tu
genetivo tui vel tis
dativo tibi
accusativo te
ablativo a te
et pluraliter:
nominativo vos
genetivo vestrum vel vestri
dativo vobis
accusativo vos
ablativo a vobis
vocativus o vos
Personae tertiae generis masculini numeri singularis:
nominativo ille
genetivo illius
dativo illi
accusativo illum
ablativo ab illo
et pluraliter:
nominativo illi
genetivo illorum
dativo illis
accusativo illos
ablativo ab illis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo illa
genetivo illius
dativo illi
accusativo illam
ablativo ab illa
et pluraliter:
nominativo illae
genetivo illarum
dativo illis
accusativo illas
ablativo ab illis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo illud
genetivo illius
dativo illi
accusativo illud
ablativo ab illo
et pluraliter:
nominativo illa
genetivo illorum
dativo illis
accusativo illa
ablativo ab illis
Minus quam finita generis masculini numeri singularis:
nominativo ipse
genetivo ipsius
dativo ipsi
accusativo ipsum
ablativo ab ipso
et pluraliter:
nominativo ipsi
genetivo ipsorum
dativo ipsis
accusativo ipsos
ablativo ab ipsis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo ipsa
genetivo ipsius
dativo ipsi
accusativo ipsam
ablativo ab ipsa
et pluraliter:
nominativo ipsae
genetivo ipsarum
dativo ipsis
accusativo ipsas
ablativo ab ipsis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo ipsum
genetivo ipsius
dativo ipsi
accusativo ipsum
ablativo ab ipso
et pluraliter:
nominativo ipsa
genetivo ipsorum
dativo ipsis
accusativo ipsa
ablativo ab ipsis
vocativus  
Item minus quam finita generis masculini numeri singularis:
nominativo iste
genetivo istius
dativo isti
accusativo istum
ablativo ab isto
et pluraliter:
nominativo isti
genetivo istorum
dativo istis
accusativo istos
ablativo ab istis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo ista
genetivo istius
dativo isti
accusativo istam
ablativo ab ista
et pluraliter:
nominativo istae
genetivo istarum
dativo istis
accusativo istas
ablativo ab istis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo istud
genetivo istius
dativo isti
accusativo istud
ablativo ab isto
et pluraliter:
nominativo ista
genetivo istorum
dativo istis
accusativo ista
ablativo ab istis
Item articulare praepositivum vel demonstrativum generis masculini numeri singularis:
nominativo hic
genetivo huius
dativo huic
accusativo hunc
ablativo ab hoc
et pluraliter:
nominativo hi
genetivo horum
dativo his
accusativo hos
ablativo ab his
Generis feminini numeri singularis:
nominativo haec
genetivo huius
dativo huic
accusativo hanc
ablativo ab hac
et pluraliter:
nominativo hae
genetivo harum
dativo his
accusativo has
ablativo ab his
Generis neutri numeri singularis:
nominativo hoc
genetivo huius
dativo huic
accusativo hoc
ablativo ab hoc
et pluraliter:
nominativo haec
genetivo horum
dativo his
accusativo haec
ablativo ab his
Item subiunctivum vel relativum generis masculini numeri singularis:
nominativo is
genetivo eius
dativo ei
accusativo eum
ablativo ab eo
et pluraliter:
nominativo ei
genetivo eorum
dativo eis
accusativo eos
ablativo ab eis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo ea
genetivo eius
dativo ei
accusativo eam
ablativo ab ea
et pluraliter:
nominativo eae
genetivo earum
dativo eis
accusativo eas
ablativo ab eis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo id
genetivo eius
dativo ei
accusativo id
ablativo ab eo
et pluraliter:
nominativo ea
genetivo eorum
dativo eis
accusativo ea
ablativo ab eis
Item infinita generis masculini numeri singularis:
nominativo quis
genetivo cuius
dativo cui
accusativo quem
ablativo a quo vel a qui
et pluraliter:
nominativo qui
genetivo quorum
dativo quis vel quibus
accusativo quos
ablativo a quis vel quibus
Generis feminini numeri singularis:
nominativo quae
genetivo cuius
dativo cui
accusativo quam
ablativo a qua vel a qui
et pluraliter:
nominativo quae
genetivo quarum
dativo quis vel quibus
accusativo quas
ablativo a quis vel quibus
Generis neutri numeri singularis:
nominativo quod
genetivo cuius
dativo cui
accusativo quod
ablativo a qua vel a qui
et pluraliter:
nominativo quae
genetivo quorum
dativo quis vel quibus
accusativo quae
ablativo a quis vel quibus
Item possessiva finita ad aliquid dicta ex utraque parte singularia generis masculini:
nominativo meus
genetivo mei
dativo meo
accusativo meum
ablativo a meo
et pluraliter ex altera parte:
nominativo mei
genetivo meorum
dativo meis
accusativo meos
ablativo a meis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo mea
genetivo meae
dativo meae
accusativo meam
ablativo a mea
et pluraliter:
nominativo meae
genetivo mearum
dativo meis
accusativo meae
ablativo a meis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo meum
genetivo mei
dativo meo
accusativo meum
ablativo a meo
et pluraliter:
nominativo mea
genetivo meorum
dativo meis
accusativo mea
ablativo a meis
Personae secundae generis masculini numeri singularis:
nominativo tuus
genetivo tui
dativo tuo
accusativo tuum
ablativo a tuo
et pluraliter:
nominativo tui
genetivo tuorum
dativo tuis
accusativo tuos
ablativo a tuis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo tua
genetivo tuae
dativo tuae
accusativo tuam
ablativo a tua
et pluraliter:
nominativo tuae
genetivo tuarum
dativo tuis
accusativo tuas
ablativo a tuis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo tuum
genetivo tui
dativo tuo
accusativo tuum
ablativo a tuo
et pluraliter:
nominativo tua
genetivo tuorum
dativo tuis
accusativo tua
ablativo a tuis
Personae tertiae generis masculirli numeri singularis:
nominativo suus
genetivo sui
dativo suo
accusativo suum
ablativo a suo
et pluraliter:
nominativo sui
genetivo suorum
dativo suis
accusativo suos
ablativo a suis
Generis feminini numeri singularis:
nominativo sua
genetivo suae
dativo suae
accusativo suam
ablativo a sua
et pluraliter:
nominativo suae
genetivo suarum
dativo suis
accusativo suas
ablativo a suis
Generis neutri numeri singularis:
nominativo suum
genetivo sui
dativo suo
accusativo suum
ablativo a suo
et pluraliter:
nominativo sua
genetivo suorum
dativo suis
accusativo sua
ablativo a suis
Item possessiva finita ad aliquid dicta ex altera parte pluralia generis masculini:
nominativo noster
genetivo nostri
dativo nostro
accusativo nostrum
ablativo a nostro
et pluraliter ex utraque parte:
nominativo nostri
genetivo nostrorum
dativo nostris
accusativo nostros
ablativo a nostris
Generis feminini numeri singularis:
nominativo nostra
genetivo nostrae
dativo nostrae
accusativo nostram
ablativo a nostra
et pluraliter:
nominativo nostrae
genetivo nostrarum
dativo nostris
accusativo nostras
ablativo a nostris
Generis neutri numeri singularis:
nominativo nostrum
genetivo nostri
dativo nostro
accusativo nostrum
ablativo a nostro
et pluraliter:
nominativo nostra
genetivo nostrorum
dativo nostris
accusativo nostra
ablativo a nostris
Personae secundae generis masculini numeri singularis:
nominativo vester
genetivo vestri
dativo vestro
accusativo vestrum
ablativo a vestro
et pluraliter:
nominativo vestri
genetivo vestrorum
dativo vestris
accusativo vestros
ablativo a vestris
Generis feminini numeri singularis:
nominativo vestra
genetivo vestrae
dativo vestrae
accusativo vestrarn
ablativo a vestra
et pluraliter:
nominativo vestrae
genetivo vestrarum
dativo vestris
accusativo vestras
ablativo a vestris
Generis neutri numeri singularis:
nominativo vestrum
genetivo vestri
dativo vestro
accusativo vestrum
ablativo a vestro
et pluraliter:
nominativo vestra
genetivo vestrorum
dativo vestris
accusativo vestra
ablativo a vestris
Da horum composita. Egomet, tute, illic, istic, idem masculino genere productum, neutro correptum, quisquis, quisnam, quispiam aliquis et cetera.
 
DE VERBO
redi
Verbum quid est? Pars orationis cum tempore et persona sine casu aut agere aliquid aut pati aut neutrum significans.
Verbo quot accidunt? Septem. Quae? Qualitas coniugatio genus numerus figura tempus persona. Qualitas verborum in quo est? In modis et in formis. Modi qui sunt? Indicativus, ut lego, imperativus, ut lege, optativus, ut utinam legerem, coniunctivus, ut cum legam, infinitivus, ut legere, inpersonalis, ut legitur.
Formae verborum quot sunt? Quattuor. Quae? Perfecta, ut lego, meditativa, ut lecturio, frequentativa, ut lectito, inchoativa, ut fervesco calesco.
Coniugationes verborum quot sunt? Tres. Quae? Prima secunda tertia. Prima quae est? Quae indicativo modo tempore praesenti numero singulari secunda persona verbo activo et neutrali a productam habet ante novissimam litteram, passivo communi et deponenti ante novissimam syllabam, ut: amo amas, amor amaris et futurum tempus eiusdem modi in bo et in bor syllabam mittit, ut amo amabo, amor amabor.
Secunda quae est? Quae indicativo modo tempore praesenti numero singulari secunda persona verbo activo et neutrali e productam habet ante novissimam litteram, passivo communi et deponenti ante novissimam syllabam, ut doceo doces, doceor doceris; et futurum tempus eiusdem modi in bo et in bor syllabam mittit, ut doceo docebo, doceor docebor.
Tertia quae est? Quae indicativo modo tempore praesenti numero singulari secunda persona verbo activo et neutrali i correptam vel i productam habet ante novissimam litteram, passivo communi et deponenti pro i littera e correptam vel i productam habet ante novissimam syllabam, ut lego legis, legor legeris, audio audis, audior audiris; et futurum tempus eiusdem modi in am et in ar syllabam mittit, ut lego legam, legor legar, audio audiam, audior audiar. Haec in imperativo et in infinitivo statim discerni possunt, utrum i littera correpta sit an producta. Nam correpta i littera in e convertitur; producta si fuerit, non mutatur.
Quando tertia coniugatio futurum tempus non in am tantum sed etiam in bo mittit? Interdum, Cum i litteram non correptam habuerit sed productam, ut eo is ibo, queo quis quibo.
Genera verborum quot sunt? Quinque. Quae? Activa passiva neutra deponentia communia. Activa quae sunt? Quae in o desinunt et accepta r littera faciunt ex se passiva, ut lego legor. Passiva quae sunt? Quae in r desinunt et ea dempta redeunt in activa, ut legor lego. Neutra quae sunt? Quae in o desinunt, ut activa, sed accepta r littera Latina non sunt, ut sto cu