Donatus, de partibus
orationis ars minor
Partes orationis quot sunt? Octo. Quae? Nomen, pronomen, verbum,
adverbium, participium,
coniunctio, praepositio, interiectio. |
| DE NOMINE |
|
Nomen quid est? Pars orationis cum casu
corpus aut rem proprie communiterve significans. Nomini quot
accidunt? Sex. Quae? Qualitas,
comparatio, genus, numerus, figura, casus. Qualitas nominum in
quo est? Bipertita est: aut enim unius nomen est et proprium
dicitur,
aut multorum et appellativum.
|
|
Comparationis gradus quot sunt? Tres.
Qui? Positivus, ut doctus, comparativus, ut doctior, superlativus,
ut doctissimus. Quae
nomina comparantur? Appellativa dumtaxat qualitatem aut quantitatem
significantia. Comparativus gradus cui casui servit? Ablativo
sine praepositione: dicimus enim 'doctior illo'. Superlativus
cui? Genetivo tantum plurali: dicimus enim `doctissimus poetarum'.
|
|
Genera
nominum quot sunt? Quattuor. Quae? Masculinum, ut hic magister,
femininum,
ut haec Musa, neutrum, ut hoc scamnum, commune,
ut hic et haec sacerdos. Est praeterea trium generum, quod omne
dicitur, ut hic et haec et hoc felix; est epikoinon,
id est promiscuum, ut passer aquila.
|
| Numeri nominum quot sunt? Duo. Qui? Singularis,
ut hic magister, pluralis, ut hi magistri. |
| Figurae nominum quot sunt? Duae. Quae? Simplex, ut decens potens,
composita, ut indecens inpotens. Quibus modis nomina componuntur?
Quattuor: ex duobus integris, ut suburbanus; ex duobus corruptis,
ut efficax municeps; ex integro et corrupto, ut insulsus; ex
corrupto et integro, ut nugigerulus; aliquando ex compluribus,
ut inexpugnabilis inperterritus.
|
| Casus nominum quot sunt? Sex. Qui? Nominativus, genetivus, dativus,
accusativus, vocativus, ablativus. Per hos omnium generum nomina
pronomina participia declinantur hoc modo: magister nomen appellativum
generis masculini numeri singularis figurae simplicis casus nominativi
et vocativi, quod declinabitur sic:
|
| nominativo |
hic magister |
| genetivo |
huius magistri |
| dativo |
huic magistro |
| accusativo |
hunc magistrum |
| ablativo |
ab hoc magistro |
| vocativus |
o hic magister |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hi magistri |
| genetivo |
horum magistrorum |
| dativo |
his magistris |
| accusativo |
hos magistros |
| ablativo |
ab his magistris |
| vocativus |
o magistri |
|
| Musa nomen appellativum generis feminini
numeri singularis figurae simplicis casus nominativi et vocativi,
quod declinabitur sic: |
| nominativo |
haec Musa |
| genetivo |
huius Musae |
| dativo |
huic Musae |
| accusativo |
hanc Musam |
| ablativo |
ab hac Musa |
| vocativus |
o Musa |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hae Musae |
| genetivo |
harum Musarum |
| dativo |
his Musis |
| accusativo |
has Musas |
| ablativo |
ab his Musis |
| vocativus |
o Musae |
|
| Scamnum nomen appellativum generis neutri
numeri singularis figurae simplicis casus nominativi accusativi
et vocativi, quod declinabitur sic: |
| nominativo |
hoc scamnum |
| genetivo |
huius scamni |
| dativo |
huic scamno |
| accusativo |
hoc scamnum |
| ablativo |
ab hoc scamno |
| vocativus |
o scamnum |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
haec scamna |
| genetivo |
horum scamnorum |
| dativo |
his scamnis |
| accusativo |
haec scamna |
| ablativo |
ab his scamnis |
| vocativus |
o scamna |
|
| Sacerdos nomen appellativum generis communis
numeri singularis figurae compositae casus nominativi et vocativi,
quod declinabitur sic: |
| nominativo |
hic et haec sacerdos |
| genetivo |
huius sacerdotis |
| dativo |
huic sacerdoti |
| accusativo |
hunc et hanc sacerdotem |
| ablativo |
ab hoc et ab hac sacerdote |
| vocativus |
o sacerdos |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hi et hae sacerdotes |
| genetivo |
horum et harum sacerdotum |
| dativo |
his sacerdotibus |
| accusativo |
hos et has sacerdotes |
| ablativo |
ab his sacerdotibus |
| vocativus |
o sacerdotes |
|
| Felix nomen appellativum generis omnis
numeri singularis figurae simplicis casus nominativi et vocativl,
quod declinabitur sic: |
| nominativo |
hic et haec et hoc felix |
| genetivo |
huius felicis |
| dativo |
huic felici |
| accusativo |
hunc et hanc felicem et
hoc felix |
| ablativo |
ab hoc et ab hac et ab
hoc felice vel felici |
| vocativus |
o felix |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hi et hae felices et haec
felicia |
| genetivo |
horum et harum et horum
felicium |
| dativo |
his felicibus |
| accusativo |
hos et has felices et haec
felicia |
| ablativo |
ab his felicibus |
| vocativus |
o felices et o felicia |
|
| Quaecumque nomina ablativo casu singulari
a vel o fuerint terminata genetivum pluralem in quid mittunt?
In -rum, dativum et ablativum in -is. Quaecumque nomina ablativo
casu singulari -e vel -i vel -u fuerint terminata genetivum pluralem
in quid mittunt? Si e correpta fuerit, in -um; si producta, in
-rum; si i fuerit, in -ium; si u, in -uum geminata u littera.
Dativum et ablativum in quid mittunt? In -bus omnia. |
| |
| DE PRONOMINE |
| redi |
| Pronomen quid est? Pars orationis, quae
pro nomine posita tantundem paene significat personamque interdum
recipit. |
| Pronomini quot accidunt? Sex. Quae? Qualitas
genus numerus figura persona casus. Qualitas pronominum in quo
est? Bipertita est: aut enim finita sunt pronomina aut infinita.
Quae sunt finita? Quae recipiunt personas, ut ego tu ille. Quae
sunt infinita? Quae non recipiunt personas, ut quis quae quod. |
| Genera pronominum quae sunt? Eadem fere
quae et nominum: masculinum, ut quis, femininum, ut quae, neutrum,
ut quod, commune, ut qualis talis, trium generum, ut ego tu. |
| Numeri pronominum quot sunt? Duo. Qui?
Singularis, ut hic, pluralis, ut hi. Figurae pronominum quot
sunt? Duae. Quae? Simplex, ut quis, composita, ut quisquis. Personae
pronominum quot sunt? Tres. Quae? Prima, ut ego, seconda, ut
tu, tertia, ut ille. Casus item pronominum quot sunt? Sex, quem
ad modum et nominum, per quos omnium generum pronomina in flectuntur
hoc modo. |
| Ego pronomen finitum generis omnis numeri
singularis figurae simplicis personae primae casus nominativi,
quod declinabitur sic: |
| nominativo |
ego |
| genetivo |
mei vel mis |
| dativo |
mihi |
| accusativo |
me |
| ablativo |
a me |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
nos |
| genetivo |
nostrum vel nostri |
| dativo |
nobis |
| accusativo |
nos |
| ablativo |
a nobis |
|
| Personae secondae generis omnis numen singularis: |
| nominativo |
tu |
| genetivo |
tui vel tis |
| dativo |
tibi |
| accusativo |
te |
| ablativo |
a te |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
vos |
| genetivo |
vestrum vel vestri |
| dativo |
vobis |
| accusativo |
vos |
| ablativo |
a vobis |
| vocativus |
o vos |
|
| Personae tertiae generis masculini numeri
singularis: |
| nominativo |
ille |
| genetivo |
illius |
| dativo |
illi |
| accusativo |
illum |
| ablativo |
ab illo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
illi |
| genetivo |
illorum |
| dativo |
illis |
| accusativo |
illos |
| ablativo |
ab illis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
illa |
| genetivo |
illius |
| dativo |
illi |
| accusativo |
illam |
| ablativo |
ab illa |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
illae |
| genetivo |
illarum |
| dativo |
illis |
| accusativo |
illas |
| ablativo |
ab illis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
illud |
| genetivo |
illius |
| dativo |
illi |
| accusativo |
illud |
| ablativo |
ab illo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
illa |
| genetivo |
illorum |
| dativo |
illis |
| accusativo |
illa |
| ablativo |
ab illis |
|
| Minus quam finita generis masculini numeri
singularis: |
| nominativo |
ipse |
| genetivo |
ipsius |
| dativo |
ipsi |
| accusativo |
ipsum |
| ablativo |
ab ipso |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
ipsi |
| genetivo |
ipsorum |
| dativo |
ipsis |
| accusativo |
ipsos |
| ablativo |
ab ipsis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
ipsa |
| genetivo |
ipsius |
| dativo |
ipsi |
| accusativo |
ipsam |
| ablativo |
ab ipsa |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
ipsae |
| genetivo |
ipsarum |
| dativo |
ipsis |
| accusativo |
ipsas |
| ablativo |
ab ipsis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
ipsum |
| genetivo |
ipsius |
| dativo |
ipsi |
| accusativo |
ipsum |
| ablativo |
ab ipso |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
ipsa |
| genetivo |
ipsorum |
| dativo |
ipsis |
| accusativo |
ipsa |
| ablativo |
ab ipsis |
| vocativus |
|
|
| Item minus quam finita generis masculini
numeri singularis: |
| nominativo |
iste |
| genetivo |
istius |
| dativo |
isti |
| accusativo |
istum |
| ablativo |
ab isto |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
isti |
| genetivo |
istorum |
| dativo |
istis |
| accusativo |
istos |
| ablativo |
ab istis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
ista |
| genetivo |
istius |
| dativo |
isti |
| accusativo |
istam |
| ablativo |
ab ista |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
istae |
| genetivo |
istarum |
| dativo |
istis |
| accusativo |
istas |
| ablativo |
ab istis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
istud |
| genetivo |
istius |
| dativo |
isti |
| accusativo |
istud |
| ablativo |
ab isto |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
ista |
| genetivo |
istorum |
| dativo |
istis |
| accusativo |
ista |
| ablativo |
ab istis |
|
| Item articulare praepositivum vel demonstrativum
generis masculini numeri singularis: |
| nominativo |
hic |
| genetivo |
huius |
| dativo |
huic |
| accusativo |
hunc |
| ablativo |
ab hoc |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hi |
| genetivo |
horum |
| dativo |
his |
| accusativo |
hos |
| ablativo |
ab his |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
haec |
| genetivo |
huius |
| dativo |
huic |
| accusativo |
hanc |
| ablativo |
ab hac |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hae |
| genetivo |
harum |
| dativo |
his |
| accusativo |
has |
| ablativo |
ab his |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
hoc |
| genetivo |
huius |
| dativo |
huic |
| accusativo |
hoc |
| ablativo |
ab hoc |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
haec |
| genetivo |
horum |
| dativo |
his |
| accusativo |
haec |
| ablativo |
ab his |
|
| Item subiunctivum vel relativum generis
masculini numeri singularis: |
| nominativo |
is |
| genetivo |
eius |
| dativo |
ei |
| accusativo |
eum |
| ablativo |
ab eo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
ei |
| genetivo |
eorum |
| dativo |
eis |
| accusativo |
eos |
| ablativo |
ab eis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
ea |
| genetivo |
eius |
| dativo |
ei |
| accusativo |
eam |
| ablativo |
ab ea |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
eae |
| genetivo |
earum |
| dativo |
eis |
| accusativo |
eas |
| ablativo |
ab eis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
id |
| genetivo |
eius |
| dativo |
ei |
| accusativo |
id |
| ablativo |
ab eo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
ea |
| genetivo |
eorum |
| dativo |
eis |
| accusativo |
ea |
| ablativo |
ab eis |
|
| Item infinita generis masculini numeri
singularis: |
| nominativo |
quis |
| genetivo |
cuius |
| dativo |
cui |
| accusativo |
quem |
| ablativo |
a quo vel a qui |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
qui |
| genetivo |
quorum |
| dativo |
quis vel quibus |
| accusativo |
quos |
| ablativo |
a quis vel quibus |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
quae |
| genetivo |
cuius |
| dativo |
cui |
| accusativo |
quam |
| ablativo |
a qua vel a qui |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
quae |
| genetivo |
quarum |
| dativo |
quis vel quibus |
| accusativo |
quas |
| ablativo |
a quis vel quibus |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
quod |
| genetivo |
cuius |
| dativo |
cui |
| accusativo |
quod |
| ablativo |
a qua vel a qui |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
quae |
| genetivo |
quorum |
| dativo |
quis vel quibus |
| accusativo |
quae |
| ablativo |
a quis vel quibus |
|
| Item possessiva finita ad aliquid dicta
ex utraque parte singularia generis masculini: |
| nominativo |
meus |
| genetivo |
mei |
| dativo |
meo |
| accusativo |
meum |
| ablativo |
a meo |
|
| et pluraliter ex
altera parte: |
| nominativo |
mei |
| genetivo |
meorum |
| dativo |
meis |
| accusativo |
meos |
| ablativo |
a meis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
mea |
| genetivo |
meae |
| dativo |
meae |
| accusativo |
meam |
| ablativo |
a mea |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
meae |
| genetivo |
mearum |
| dativo |
meis |
| accusativo |
meae |
| ablativo |
a meis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
meum |
| genetivo |
mei |
| dativo |
meo |
| accusativo |
meum |
| ablativo |
a meo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
mea |
| genetivo |
meorum |
| dativo |
meis |
| accusativo |
mea |
| ablativo |
a meis |
|
| Personae secundae generis masculini numeri
singularis: |
| nominativo |
tuus |
| genetivo |
tui |
| dativo |
tuo |
| accusativo |
tuum |
| ablativo |
a tuo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
tui |
| genetivo |
tuorum |
| dativo |
tuis |
| accusativo |
tuos |
| ablativo |
a tuis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
tua |
| genetivo |
tuae |
| dativo |
tuae |
| accusativo |
tuam |
| ablativo |
a tua |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
tuae |
| genetivo |
tuarum |
| dativo |
tuis |
| accusativo |
tuas |
| ablativo |
a tuis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
tuum |
| genetivo |
tui |
| dativo |
tuo |
| accusativo |
tuum |
| ablativo |
a tuo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
tua |
| genetivo |
tuorum |
| dativo |
tuis |
| accusativo |
tua |
| ablativo |
a tuis |
|
| Personae tertiae generis masculirli numeri
singularis: |
| nominativo |
suus |
| genetivo |
sui |
| dativo |
suo |
| accusativo |
suum |
| ablativo |
a suo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
sui |
| genetivo |
suorum |
| dativo |
suis |
| accusativo |
suos |
| ablativo |
a suis |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
sua |
| genetivo |
suae |
| dativo |
suae |
| accusativo |
suam |
| ablativo |
a sua |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
suae |
| genetivo |
suarum |
| dativo |
suis |
| accusativo |
suas |
| ablativo |
a suis |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
suum |
| genetivo |
sui |
| dativo |
suo |
| accusativo |
suum |
| ablativo |
a suo |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
sua |
| genetivo |
suorum |
| dativo |
suis |
| accusativo |
sua |
| ablativo |
a suis |
|
| Item possessiva finita ad aliquid dicta
ex altera parte pluralia generis masculini: |
| nominativo |
noster |
| genetivo |
nostri |
| dativo |
nostro |
| accusativo |
nostrum |
| ablativo |
a nostro |
|
| et pluraliter ex utraque parte: |
| nominativo |
nostri |
| genetivo |
nostrorum |
| dativo |
nostris |
| accusativo |
nostros |
| ablativo |
a nostris |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
nostra |
| genetivo |
nostrae |
| dativo |
nostrae |
| accusativo |
nostram |
| ablativo |
a nostra |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
nostrae |
| genetivo |
nostrarum |
| dativo |
nostris |
| accusativo |
nostras |
| ablativo |
a nostris |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
nostrum |
| genetivo |
nostri |
| dativo |
nostro |
| accusativo |
nostrum |
| ablativo |
a nostro |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
nostra |
| genetivo |
nostrorum |
| dativo |
nostris |
| accusativo |
nostra |
| ablativo |
a nostris |
|
| Personae secundae generis masculini numeri
singularis: |
| nominativo |
vester |
| genetivo |
vestri |
| dativo |
vestro |
| accusativo |
vestrum |
| ablativo |
a vestro |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
vestri |
| genetivo |
vestrorum |
| dativo |
vestris |
| accusativo |
vestros |
| ablativo |
a vestris |
|
| Generis feminini numeri singularis: |
| nominativo |
vestra |
| genetivo |
vestrae |
| dativo |
vestrae |
| accusativo |
vestrarn |
| ablativo |
a vestra |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
vestrae |
| genetivo |
vestrarum |
| dativo |
vestris |
| accusativo |
vestras |
| ablativo |
a vestris |
|
| Generis neutri numeri singularis: |
| nominativo |
vestrum |
| genetivo |
vestri |
| dativo |
vestro |
| accusativo |
vestrum |
| ablativo |
a vestro |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
vestra |
| genetivo |
vestrorum |
| dativo |
vestris |
| accusativo |
vestra |
| ablativo |
a vestris |
|
| Da horum composita. Egomet, tute, illic,
istic, idem masculino genere productum, neutro correptum, quisquis,
quisnam, quispiam aliquis et cetera. |
| |
| DE
VERBO |
| redi |
| Verbum quid est? Pars orationis cum tempore
et persona sine casu aut agere aliquid aut pati aut neutrum significans. |
| Verbo quot accidunt? Septem. Quae? Qualitas
coniugatio genus numerus figura tempus persona. Qualitas verborum
in quo est? In modis et in formis. Modi qui sunt? Indicativus,
ut lego, imperativus, ut lege, optativus, ut utinam legerem,
coniunctivus, ut cum legam, infinitivus, ut legere, inpersonalis,
ut legitur. |
| Formae verborum quot sunt? Quattuor. Quae?
Perfecta, ut lego, meditativa, ut lecturio, frequentativa, ut
lectito, inchoativa, ut fervesco calesco. |
| Coniugationes verborum quot sunt? Tres.
Quae? Prima secunda tertia. Prima quae est? Quae indicativo modo
tempore praesenti numero singulari secunda persona verbo activo
et neutrali a productam habet ante novissimam litteram, passivo
communi et deponenti ante novissimam syllabam, ut: amo
amas, amor amaris et futurum tempus
eiusdem modi in bo et in bor syllabam mittit, ut amo amabo, amor
amabor. |
| Secunda quae est? Quae indicativo modo
tempore praesenti numero singulari secunda persona verbo activo
et neutrali e productam habet ante novissimam litteram, passivo
communi et deponenti ante novissimam syllabam, ut doceo doces,
doceor doceris; et futurum tempus eiusdem modi in bo et in bor
syllabam mittit, ut doceo docebo, doceor docebor. |
| Tertia quae est? Quae indicativo modo tempore
praesenti numero singulari secunda persona verbo activo et neutrali
i correptam vel i productam habet ante novissimam litteram, passivo
communi et deponenti pro i littera e correptam vel i productam
habet ante novissimam syllabam, ut lego legis, legor legeris,
audio audis, audior audiris; et futurum tempus eiusdem modi in
am et in ar syllabam mittit, ut lego legam, legor legar, audio
audiam, audior audiar. Haec in imperativo et in infinitivo
statim discerni possunt, utrum i littera correpta sit an
producta. Nam
correpta i littera in e convertitur; producta si fuerit,
non mutatur. |
| Quando tertia coniugatio futurum tempus
non in am tantum sed etiam in bo mittit? Interdum, Cum i litteram
non correptam habuerit sed productam, ut eo is ibo, queo quis
quibo. |
| Genera verborum quot sunt? Quinque. Quae?
Activa passiva neutra deponentia communia. Activa quae sunt?
Quae in o desinunt et accepta r littera faciunt ex se passiva,
ut lego legor. Passiva quae sunt? Quae in r desinunt et ea dempta
redeunt in activa, ut legor lego. Neutra quae sunt? Quae in o
desinunt, ut activa, sed accepta r littera Latina non sunt, ut
sto curro: stor curror non dicimus. Deponentia quae sunt? Quae
in r desinunt, ut passiva, sed ea dempta Latina non sunt, ut
luctor loquor. Communia quae sunt? Quae in r desinunt, ut deponentia,
sed in duas formas cadunt, patientis et agentis, ut osculor criminor:
dicimus enim osculor te et osculor a te, criminor te et criminor
a te. |
| Numeri verborum quot sunt? Duo. Qui? Singularis,
ut lego, pluralis, ut legimus. Figurae verborum quot sunt? Duae.
Quae? Simplex, ut lego, composita, ut neglego. Tempora verborum
quot sunt? Tria. Quae? praesens, ut lego, praeteritum, ut legi,
futurum, ut legam. Quot sunt tempora in declinatione verborum?
Quinque. Quae? Praesens, ut lego, praeteritum imperfectum, ut
legebam, praeteritum perfectum, ut legi, praeteritum plusquamperfectum,
ut legeram, futurum, ut legam. Personae verborum quot sunt? Tres.
Quae? Prima, ut lego, secunda, ut legis, tertia, ut legit. |
Da declinationem verbi activi. Lego
verbum activum indicativo modo dictum temporis praesentis numeri
singularis figurae simplicis personae primae coniugationis
tertiae correptae, quod declinabitur sic: |
| singularitur |
lego |
| |
legis |
| |
legit |
| pluraliter |
legimus |
| |
legitis |
| |
legunt |
|
| Eodem modo tempore praeterito imperfecto: |
| singularitur |
legebam |
| |
legebas |
| |
legebat |
| pluraliter |
legebamus |
| |
legebatis |
| |
legebant |
|
| Eodem modo tempore praeterito perfecto: |
| singularitur |
legi |
| |
legisti |
| |
legit |
| pluraliter |
legimus |
| |
legistis |
| |
legerunt vel legere |
|
| Eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto: |
| singularitur |
legeram |
| |
legeras |
| |
legerat |
| pluraliter |
legeramus |
| |
legeratis |
| |
legerant |
|
| Eodem modo tempore futuro: |
| singularitur |
legam |
| |
leges |
| |
leget |
| pluraliter |
legemus |
| |
legetis |
| |
legent |
|
| Imperativo modo tempore praesenti: |
| singularitur |
-- |
| ad secundam |
lege vel legas |
| et tertiam personam |
legat |
| pluraliter |
legamus |
| |
legite vel legatis |
| |
legant |
|
| Eodem modo tempore futuro: |
| singularitur |
-- |
| |
legito vel legas |
| |
legito vel legat |
| pluraliter |
legamus |
| |
legitote vel legatis |
| |
legant vel legunto vel leguntote |
|
| Optativo modo tempore praesenti et praeterito
inperfecto utinam: |
| singularitur |
legerem |
| |
legeres |
| |
legeret |
| pluraliter |
legeremus |
| |
legeretis |
| |
legerent |
|
| Eodem modo tempore praeterito perfecto
et plusquamperfecto utinam: |
| singularitur |
legissem |
| |
legisses |
| |
legisset |
| pluraliter |
legissemus |
| |
legissetis |
| |
legissent |
|
| Eodem modo tempore futuro utinam: |
| singularitur |
legam |
| |
legas |
| |
legat |
| pluraliter |
legamus |
| |
legatis |
| |
legant |
|
| Coniunctivo modo tempore praesenti cum: |
| singularitur |
legam |
| |
legas |
| |
legat |
| pluraliter |
legamus |
| |
legatis |
| |
legant |
|
| Eodem modo tempore praeterito inperfecto
cum: |
| singularitur |
legerem |
| |
legeres |
| |
legeret |
| pluraliter |
legeremus |
| |
legeretis |
| |
legerent |
|
| Eodem modo tempore praeterito perfecto
cum |
| singularitur |
legerim |
| |
legeris |
| |
legerit |
| pluraliter |
legerimus |
| |
legeritis |
| |
legerint |
|
| Eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto
cum: |
| singularitur |
legissem |
| |
legisses |
| |
legisset |
| pluraliter |
legissemus |
| |
legissetis |
| |
legissent |
|
| Eodem modo tempore futuro cum: |
| singularitur |
legero |
| |
legeris |
| |
legerit |
| pluraliter |
legerimus |
| |
legeritis |
| |
legerunt (original legerint - I am
assuming that is a mistake) |
|
| Infinitivo modo numeris et personis tempore
praesenti et praeterito inperfecto legere, praeterito perfecto
et plusquamperfecto legisse, futuro lectum ire vel lecturum esse. |
| Verbo inpersonali tempore praesenti legitur,
praeterito inperfecto legebatur, praeterito perfecto lectum est
vel lectum fuit, praeterito plusquamperfecto lectum erat vel
lectum fuerat, futuro legetur. |
| Gerendi vel participialia verba sunt haec,
legendi legendo legendum lectum lectu. Participia trahuntur a
verbo activo duo, praesentis temporis et futuri, praesentis legens,
futuri lecturus. |
| Legor verbum passivum indicativo modo dictum
temporis praesentis numeri singularis figurae simplicis personae
primae coniugationis tertiae correptae, quod declinabitur sic: |
| singularitur |
legor |
| |
legeris vel legere |
| |
legitur |
| pluraliter |
legimur |
| |
legimini |
| |
leguntur |
|
| Eodem modo tempore praeterito inperfecto: |
| singularitur |
legebar |
| |
legebaris vel legebare |
| |
legebatur |
| pluraliter |
legebamur |
| |
legebamini |
| |
legebantur |
|
| Eodem modo tempore praeterito perfecto: |
| singularitur |
lectus sum |
| |
lectus es |
| |
lectus est |
| pluraliter |
lecti sumus |
| |
lecti estis |
| |
lecti sunt |
|
| Et ulteriore modo: |
| singularitur |
lectus fui |
| |
lectus fuisti |
| |
lectus fuit |
| pluraliter |
lecti fuimus |
| |
lecti fuistis |
| |
lecti fuerunt vel fuere |
|
| Eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto: |
| singularitur |
lectus eram |
| |
lectus eras |
| |
lectus erat |
| pluraliter |
lecti eramus |
| |
lecti eratis |
| |
lecti erant |
|
| Et ulteriore modo: |
| singularitur |
lectus fueram |
| |
lectus fueras |
| |
lectus fuerat |
| pluraliter |
lecti fueramus |
| |
lecti fueratis |
| |
lecti fuerant |
|
| Eodem modo tempore futuro: |
| singularitur |
legar |
| |
legeris vel legere |
| |
legetur |
| pluraliter |
legemur |
| |
legemini |
| |
legentur |
|
| Imperativo modo tempore praesenti: |
| singularitur |
-- |
| ad secundam |
legere vel legaris |
| et tertiam personam |
legatur |
| pluraliter |
legamur |
| |
legimini vel legamini |
| |
legantur |
|
| Eodem modo tempore futuro: |
| singularitur |
-- |
| |
legitor vel legaris |
| |
legitor vel legatur |
| pluraliter |
legamur |
| |
legimini vel legiminor |
| |
legantur vel leguntor |
|
| Optativo modo tempore praesenti et praeterito
inperfecto utinam: |
| singularitur |
legerer |
| |
legereris vel legerere |
| |
legeretur |
| pluraliter |
legeremur |
| |
legeremini |
| |
legerentur |
|
| Eodem modo tempore praeterito perfecto
et plusquamperfecto utinam: |
| singularitur |
lectus essem |
| |
lectus esses |
| |
lectus esset |
| pluraliter |
lecti essemus |
| |
lecti essetis |
| |
lecti essent |
|
| Et ulteriore modo utinam: |
| singularitur |
lectus fuissem |
| |
lectus fuisses |
| |
lectus fuisset |
| pluraliter |
lecti fuissemus |
| |
lecti fuissetis |
| |
lecti fuissent |
|
| Eodem modo tempore futuro utinam: |
| singularitur |
legar |
| |
legaris vel legare |
| |
legatur |
| pluraliter |
legamur |
| |
legamini |
| |
legantur |
|
| Coniunctivo modo tempore praesenti cum: |
| singularitur |
legar |
| |
legaris vel legare |
| |
legatur |
| pluraliter |
legamur |
| |
legamini |
| |
legantur |
|
| Eodem modo tempore praeterito inperfecto
cum: |
| singularitur |
legerer |
| |
legereris vel legerere |
| |
legeretur |
| pluraliter |
legeremur |
| |
legeremini |
| |
legerentur |
|
| Eodem modo tempore praeterito perfecto
cum: |
| singularitur |
lectus sim |
| |
lectus sis |
| |
lectus sit |
| pluraliter |
lecti simus |
| |
lecti sitis |
| |
lecti sint |
|
| Et ulteriore modo cum: |
| singularitur |
lectus fuerim |
| |
lectus
fueris |
| |
lectus fuerit |
| pluraliter |
lecti fuerimus |
| |
lecti fueritis |
| |
lecti fuerint |
|
| Eodem modo tempore praeterito plusquamperfecto
cum: |
| singularitur |
lectus essem |
| |
lectus
esses |
| |
lectus
esset |
| pluraliter |
lecti essemus |
| |
lecti essetis |
| |
lecti essent |
|
| Et ulteriore modo cum: |
| singularitur |
lectus fuissem |
| |
lectus
fuisses |
| |
lectus fuisset |
| pluraliter |
lecti fuissemus |
| |
lecti fuissetis |
| |
lecti fuissent |
|
| Eodem modo tempore futuro cum: |
| singularitur |
lectus ero |
| |
lectus
eris |
| |
lectus erit |
| pluraliter |
lecti erimus |
| |
lecti
eritis |
| |
lecti erunt |
|
| Et ulteriore modo cum: |
| singularitur |
lectus fuero |
| |
lectus fueris |
| |
lectus fuerit |
| pluraliter |
lecti fuerimus |
| |
lecti fueritis |
| |
lecti fuerint |
|
| Infinitivo modo numeris et personis tempore
praesenti et praeterito inperfecto legi, praeterito perfecto
et plusquamperfecto lectum esse vel fuisse, futuro lectum iri. |
Participia trahuntur a verbo passivo
duo, praeteriti temporis et futuri, praeteriti lectus, futuri
legendus. activi verbi regulam neutrale verbum sequitur, passivi
commune et deponens.
|
| DE ADVERBIO |
| redi |
| Adverbium quid est? Pars orationis, quae
adiecta verbo significationem eius explanat atque inplet. Adverbio
quot accidunt? Tria. Quae? Significatio comparatio figura. Significatio
adverbiorum in quo est? Quia sunt aut loci adverbia aut temporis
aut numeri aut negandi aut affirmandi aut demonstrandi aut optandi
aut hortandi aut ordinis aut interrogandi aut similitudinis aut
qualitatis aut quantitatis aut dubitandi aut personalia aut vocandi
aut respondendi aut separandi aut iurandi aut eligendi aut congregandi
aut prohibendi aut eventus aut comparandi. |
| Da adverbia loci. |
Ut hic vel ibi, intus vel
foris, illic vel inde. |
| Da temporis. |
Ut hodie nuper aliquando. |
| Numeri, |
ut semel bis. |
| Negandi, |
ut non. |
| affirmandi, |
ut etiam quinni. |
| demonstrandi, |
ut en ecce. |
| optandi, |
ut utinam. |
| hortandi, |
ut eia. |
| ordinis, |
ut deinde. |
| interrogandi, |
ut cur quare quamobrem. |
| similitudinis, |
ut quasi ceu. |
| qualitatis, |
ut docte pulchre. |
| quantitatis, |
ut multum parum. |
| dubitandi, |
ut forsitan fortasse. |
| personalia, |
ut mecum tecum secum nobiscum vobiscum. |
| vocandi, |
ut heus. |
| respondendi, |
ut heu. |
| separandi, |
ut seorsum. |
| iurandi, |
ut edepol, ecastor, hercle, medius
fidius. |
| eligendi, |
ut potius immo. |
| congregandi, |
ut simul una. |
| prohibendi, |
ut ne. |
| eventus, |
ut forte fortuitu. |
| comparandi, |
ut magis vel tam. |
|
| Comparatio adverbiorum in quo est? In tribus
gradibus comparationis, positivo comparativo superlativo. |
| Da adverbium positivi gradus. Ut docte;
comparativi, ut doctius; superlativi, ut doctissime.
magis doctius et tam doctissime non dicimus, quia
magis et tam positivo gradui tantum iungitur,
licet veteres
dixerint
tam magis et quam magis. |
| Figurae adverbiorum quot sunt? Duae. Quae?
Simplex et composita, simplex, ut docte prudenter, composita,
ut indocte inprudenter. |
| Adverbia localia vel in loco sunt vel de
loco vel ad locum. Sed in loco et de loco eandem significationem
habent, ut intus sum, intus exeo, foris sum, foris venio. Ad
locum aliam significationem habent, ut intro eo, foras eo. de
intus autem et de foris sic non dicimus, quo modo in foras vel
ad foras. |
| DE PARTICIPIO |
| redi |
| Participium quid est? Pars orationis partem
capiens nominis, partem verbi; nominis genera et casus, verbi
tempora et significationes, utriusque numerum et figuram. |
| Participio quot accidunt? Sex. Quae? Genus
casus tempus significatio numerus figura. Genera participiorum
quot sunt? Quattuor. Quae? Masculinum, ut hic lectus, femininum,
ut haec lecta, neutrum, ut hoc lectum, commune tribus generibus,
ut hic et haec et hoc legens. |
| Casus participiorum quot sunt? Sex. Qui?
Nominativus, ut hic legens geneti, genetivus,
ut huius legentis, dativus, ut huic legenti, accusativus, ut
hunc legentem, vocativus, ut o legens, ablativus, ut ab hoc legente. |
| Tempora participiorum quot sunt? Tria.
Quae? Praesens, ut legens, praeteritum, ut lectus, futurum, ut
lecturus et legendus. |
| Significationes participiorum in quo sunt?
Quia ab activo verbo duo participia veniunt, praesens et futurum,
ut legens lecturus; a passivo duo, praeteritum et futurum, ut
lectus legendus; a neutro duo, sicut ab activo, praesens et futurum,
ut stans staturus, a deponenti tria, praesens praeteritum et
futurum, ut loquens locutus locuturus; a communi quattuor, praesens
praeteritum et duo futura, ut criminans criminatus criminaturus
criminandus. |
| Numeri participiorum quot sunt? Duo. Qui?
Singularis, ut hic legens, pluralis, ut hi legentes. |
| Figurae participiorum quot sunt? Duae.
Quae? Simplex, ut legens, composita, ut neglegens. |
| Da declinationem participii. Legens participium
veniens a verbo activo temporis praesentis generis omnis numeri
singularis figurae simplicis casus nominativi (accusativi) et
vocativi, quod declinabitur sic: |
| nominativo |
hic et haec et hoc legens |
| genetivo |
huius legentis |
| dativo |
huic legenti |
| accusativo |
hunc et hanc legentem et
hoc legens |
| ablativo |
ab hoc et ab hac et ab
hoc legente vel legenti |
| vocativo |
o legens |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
hi et hae legentes et haec
legentia |
| genetivo |
horum et harum et horum
legentium |
| dativo |
his legentibus |
| accusativo |
hos et has legentes et
haec legentia |
| ablativo |
ab his legentibus |
| vocativo |
o legentes et o legentia |
|
| Lecturus lectura lecturum participia veni. |
| Entia a verbo activo temporis futuri generis
masculini feminini et neutri numeri singularis figurae simplicis
casus nominativi et vocativi, quae declinabuntur sic: |
| nominativo |
lecturus, lectura, lecturum |
| genetivo |
lecturi, lecturae, lecturi |
| dativo |
lecturo, lecturae, lecturo |
| accusativo |
lecturum, lecturam, lecturum |
| ablativo |
ab hoc lecturo, ab hac
lectura, ab hoc lecturo |
| vocativo |
lecture, lectura, lecturum |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
lecturi, lecturae, lectura |
| genetivo |
lecturorum, lecturarum,
lecturorum |
| dativo |
lecturis |
| accusativo |
lecturos, lecturas, lectura |
| ablativo |
ab his lecturis |
| vocativo |
lecturi, lecturae, lectura |
|
| Lectus lecta lectum participia venientia
a verbo passivo temporis praeteriti generis masculini feminini
et neutri numeri singularis figurae simplicis casus nominativi
et vocativi, quae declinabuntur sic: |
| nominativo |
lectus, lecta, lectum |
| genetivo |
lecti, lectae, lecti |
| dativo |
lecto, lectae, lecto |
| accusativo |
lectum, lectam, lectum |
| ablativo |
ab hoc lecto, ab hac lecta,
ab hoc lecto |
| vocativo |
lecte, lecta, lectum |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
lecti, lectae, lecta |
| genetivo |
lectorum, lectarum, lectorum |
| dativo |
lectis |
| accusativo |
lectos, lectas, lecta |
| ablativo |
ab his lectis |
| vocativo |
lecti, lectae, lecta |
|
| Legendus legenda legendum participia venientia
a verbo passivo temporis futuri generis masculini feminini et
neutri numeri singularis figurae simplicis casus nominativi et
vocativi, quae declinabuntur sic: |
| nominativo |
legendus, legenda, legendum |
| genetivo |
legendi, legendae, legendi |
| dativo |
legendo, legendae, legendo |
| accusativo |
legendum, legendam, legendum |
| ablativo |
ab hoc legendo, ab hac
legenda, ab hoc legendo |
| vocativo |
legende, legenda, legendum |
|
| et pluraliter: |
| nominativo |
legendi, legendae, legenda |
| genetivo |
legendorum, legendarum,
legendorum |
| dativo |
legendis |
| accusativo |
legendos, legendas, legenda |
| ablativo |
ab his legendis |
| vocativo |
legendi legendae, legenda |
|
| DE
CONIUNCTIONE |
| redi |
| Coniunctio quid est?
Pars orationis annectens ordinansque sententiam. Coniunctioni
quot accidunt? Tria. Quae? Potestas figura ordo. Potestas coniunctionum
quot species habet? Quinque. Quas? Copulativas, disiunctivas,
expletivas, causales, rationales: |
| Da
copulativas. |
Et
que at atque ac ast. |
| Da
disiunctivas. |
Aut
ve vel ne nec neque. |
| Da
expletivas. |
Quidem,
equidem, saltim, videlicet, quamquam, quamvis, quoque,
autem, porro, porro autem, tamen. |
| Da
causales. |
Si
etsi, etiamsi, si quidem, quando, quando quidem; quin,
quin etiam, quatinus, sin, seu, sive, nam, namque, ni,
nisi, nisi si, si enim, etenim, ne, sed, interea, licet,
quamobrem, praesertim item, itemque, ceterum, alioquin,
praeterea. |
| Da
rationales. |
Ita,
itaque, enim, enimvero, quia, quapropter, quoniam, quoniam
qui. dem, quippe, ergo, ideo, igitur, scilicet, propterea,
idcirco. |
|
| Figurae coniunctionum
quot sunt? Duae. Quae? Simplex, ut nam, composita, ut namque. |
| Ordo coniunctionum
in quo est? Quia aut praepositivae coniunctiones sunt, ut ac
ast, aut subiunctivae, ut que autem, aut communes, ut et igitur
ergo. |
| DE
PRAEPOSITIONE |
| redi |
| Praepositio quid
est? Pars orationis quae praeposita aliis partibus orationis
significationem earum aut complet aut mutat aut minuit. |
| Praepositioni quot
accidunt? Vnum. |
| Quid? Casus tantum
Quot? Duo. Qui? Accusativus et ablativus. |
| Da praepositiones
casus accusativi. |
| Ad |
circa |
iuxta |
trans |
| apud |
contra |
ob |
ultra |
| ante |
erga |
pone |
praeter |
| adversum |
extra |
per |
propter |
| cis |
inter |
prope |
supra |
| citra |
intra |
secundum |
usque |
| circum |
infra |
post |
penes |
|
| Quo modo? Dicimus
enim: |
| ad
patrem |
circa
templum |
iuxta
macellum |
trans
ripam |
| apud
villam |
contra
hostem |
ob
augurium |
ultra
fines |
| ante
aedes |
erga
propinquos |
pone
tribunal |
praeter
officium |
| adversum
inimicos |
extra
terminos |
per
parietem |
propter
rem |
| cis
Renum |
inter
naves |
prope
fenestram |
supra
caelum |
| citra
forum |
intra
moenia |
secundum
fores |
usque Oceanum |
| circum
vicinos |
infra
tectum |
post tergum |
penes arbitros |
|
| Da praepositiones
casus ablativi: |
| A,
ab, abs |
clam |
pro |
sine |
| cum |
de |
prae |
absque |
| coram |
e,
ex |
palam |
tenus |
|
| Quo modo? Dicimus
enim: |
| a
domo |
coram
testibus |
ex
praefectura |
sine
labore |
| ab
homine |
clam
custodibus |
pro
clientibus |
absque
iniuria |
| abs
quolibet |
de
foro |
prae
timore |
tenus
pube quod nos dicimus pube tenus. |
| cum exeritu |
e iure |
palam omnibus |
|
| Da utriusque casus
praepositiones: |
|
| In et sub quando
accusativo casui iunguntur? Quando vel nos vel quoslibet in
locum ire isse ituros esse significamus. |
| Quando ablativo?
Quando vel nos vel quoslibet in loco esse fuisse futuros esse
significamus. |
| In accusativi casus, "itur
in antiquam silvam"; in ablativi casus, "stans celsa
in puppi": sub accusativi casus, "postesque subipsos
Nituntur gradibus"; sub ablativi casus, "arma sub
adversa posuit radiantia quercu," |
| Super quam vim habet?
Ubi locum significat, magis accusativo casui servit quam ablativo;
ubi mentionem alicuius facimus, ablativo tantum, ut "multa
super Priamo rogitans." |
| In quam vim habet?
Etiam tum accusativo casui servit, cum significat contra, ut
in adulterum, in desertorem. |
| Subter quam vim habet?
Eandem quam superiores ad locum et in loco significantes. |
| Quae praepositiones
sunt quae dictionibus serviunt et separari non possunt? |
|
| Quo modo? Dicimus
enim: |
| diduco |
recipio |
amplector |
| distraho |
secubo |
congredior |
|
|
Quae sunt quae coniungi non possunt? Apud
et penes. Quae coniunguntur et separantur? Reliquae omnes.
|
| DE
INTERIECTIONE |
| redi |
| Interiectio quid
est? Pars orationis significans mentis affectum voce incondita. |
|
Interiectioni quid accidit? Tantum significatio.
Significatio interiectionis in quo est? Quia aut laetitiam
significamus, ut evax, aut dolorem, ut heu, aut admirationem,
ut papae, aut metum, ut attat, et siqua sunt similia.
|
|
Text originally prepared by Jim Marchand and edited for
spelling, organization and ease of web use by Magister
Jerard White.
|
